Menu

Dla nauczycieli

Partnerski projekt ?Wychowanie przez mądre kochanie?

Badania ankietowe

Luty ? marzec 2011

Czy i w jakim stopniu zjawisko przemocy stosowanej przez rodziców

wobec dzieci występuje w badanej populacji?

Diagnoza problemu przeprowadzona wśród uczniów klas IV szkół podstawowych powiatu jarosławskiego.

Wstęp

Oferta projektu ?Wychowanie przez mądre kochanie? została skierowana do rodziców, nauczycieli, środowisk działających na rzecz dziecka i rodziny oraz uczniów powiatu jarosławskiego. Poszczególne zajęcia, warsztaty miały charakter edukacyjno – wspierający. Pracownicy Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w Jarosławiu, która była partnerem w opracowaniu i realizacji projektu, aktywnie uczestniczyli w podejmowanych działaniach.

Jednym z elementów projektu było zdiagnozowanie zjawiska przemocy na terenie powiatu jarosławskiego i badanie problemu przemocy w relacjach rodzice ? dziecko. Celem badań ankietowych była odpowiedź na pytanie ?Czy i w jakim stopniu zjawisko przemocy stosowanej przez rodziców wobec dzieci występuje w badanej populacji?. Diagnozę problemu przeprowadzono wśród uczniów klas IV szkół podstawowych powiatu jarosławskiego. Założono, że wyniki uzyskane w badaniach będą pomocne do podjęcia działań przeciwdziałających przemocy, łagodzących jej skutki, a także działań przerywających stosowaną przemoc wobec dziecka.

Projekt był okazją do integracji środowisk działających na rzecz dziecka i rodziny, wymiany zawodowych doświadczeń oraz budowania lepszych rozwiązań zapobiegających przemocy.

Doniesienia medialne dotyczące dzieci, które zostały skrzywdzone fizycznie, psychicznie, nadużyte seksualnie czy skrajnie zaniedbane wywołują wiele emocji oraz są powodem licznych dyskusji. Ciągle zdarzają się akty przemocy, często dotyczą coraz młodszych dzieci, a jej formy są coraz bardziej brutalne. Istotne jest uwrażliwianie na innych oraz budowanie sprawczej postawy do reagowania. Bo niejednokrotnie bywa tak, że dostrzeżenie problemu
i pomoc przychodzą za późno, często przychodzą wtedy kiedy skutki przemocy są już nieodwracalne.

Przemoc zadawana dzieciom w sposób szczególny osłabia, bo ma wpływ nie tylko na ich aktualne funkcjonowanie, ale także oddziaływuje na dalsze procesy rozwojowe,
w konsekwencji znacząco zaburza funkcjonowanie dorosłego w przyszłości. Dziecko jest bezbronne i zagubione ? otrzymuje ?razy? ze strony dorosłego często tego, któremu ufa, którego potrzebuje, kocha. Gdy przemoc dzieje się w rodzinie mechanizmy psychologiczne dodatkowo wikłają dziecko w konflikty lojalnościowe i nie pozwalają na ujawnianie nawet skrajnych aktów przemocy.

Refleksja nad cierpieniem dziecka stała się jedną z przyczyn podjęcia procesu badań skali zjawiska przemocy wobec dzieci w naszym środowisku.

  1. Rozumienie pojęcia przemocy

Za Ireną Pospiszyl można przyjąć następującą definicję przemocy wobec dziecka. Jest to fizyczne lub umysłowe działanie na jego szkodę, wykorzystywanie seksualne, zaniedbywanie lub maltretowanie dziecka poniżej 18 roku życia przez osobę odpowiedzialną za pomyślny jego rozwój. Są to również takie działania, które stanowią zagrożenie dla rozwoju dziecka.

Zaniedbywanie można opisać jako niezaspokajanie potrzeb dziecka koniecznych do prawidłowego rozwoju. Te kwestie są rzadko podejmowane w literaturze przedmiotu,
a praktyka zawodowa i obserwacje wskazują na liczne formy zaniedbania, jak np. zbyt długie przesiadywanie dziecka przed komputerem, rzadki kontakt z rodzicami pracującymi za granicą, zaniedbywanie leczenia ząbków dziecka przedszkolnego, niezapewnianie odpowiednich warunków do nauki, w tym także słabe motywowanie dziecka, itp.

  1. Formy i skutki przemocy

Bardzo istotna jest edukacja dorosłych na temat form i skutków stosowanej przemocy, tak aby możliwa była jak najszybsza interwencja w środowisku. Pokrzywdzonymi są dzieci jednak często się zdarza, że rodzice również byli krzywdzeni w swoich rodzinach. Ważne jest przerwanie mechanizmu i pomoc dla całej rodziny, zapewniając przede wszystkim bezpieczeństwo dziecku. Dziecko jako osoba krzywdzona doznaje podwójnej traumy. Urazów psychicznych czy/i fizycznych oraz utraty domu, rodziców, rodzeństwa niejednokrotnie bez stosownej do wieku informacji o całej sytuacji. Za literaturą przedmiotu można wymienić następujące formy i skutki przemocy:

 

 

  1. Wybór grupy badanej

Wyboru grupy badanej (uczniowie klas IV szkoły podstawowej /11 lat/ ) dokonano na podstawie przesłanek rozwojowych. Są to dzieci świadome już zagrożeń, potrafiące ocenić samodzielnie daną sytuację, ale jeszcze przed wejściem w fazę dorastania. Specyfika adolescencji utrudnia obiektywne myślenie w relacjach z rodzicami, bo jest czasem wielu konfliktów wewnętrznych i dynamicznego wzrostu w każdej sferze rozwojowej. Ponadto biorąc pod uwagę strukturę edukacji szkolnej są to uczniowie, którzy pozostają w tej szkole jeszcze przez dwa lata i można w tym czasie podjąć działania profilaktyczno – edukacyjne. Ośmielenie dzieci z problematyką może ich zachęcić do mówienia wprost o sytuacjach, które są dla nich krzywdzące.

Są to jeszcze dzieci ufne do świata dorosłych, szczere w swoich wypowiedziach. Doświadczanie przemocy na tym etapie nie jest związane jeszcze z jej skutkami w formie utrwalenia nieprawidłowych zachowań np. agresywnych oraz identyfikacji z agresorem.

Edukację w zakresie pomocy dziecku krzywdzonemu oraz wpływie przemocy na jego rozwój i funkcjonowanie zaleca się systematycznie prowadzić wśród dorosłych. Ważne jest także udzielanie pomocy rodzicom w wychowywaniu, bo niejednokrotnie przemoc wynika
z bezsilności, bezradności i lęków dorosłych. Pomija się natomiast kwestię adekwatnego uczenia dzieci, jak się zachować i co robić jeśli spotka ich jakaś krzywda. Najskuteczniejszym sposobem na uruchomienie sprawczości dziecka jest uczenie go jak samo może działać we własnej sprawie.

Badania ankietowe były dobrą okazją do zwrócenia uwagi dzieci na zjawisko przemocy, które może dotyczyć ich osobiście, jak i rówieśników.

  1. Cele badań

Badania zostały podjęte do oszacowania zjawiska przemocy stosowanej wobec dzieci w powiecie jarosławskim. Przyjęto następujące cele badań:

  1. Harmonogram badań ankietowych

Badania pilotażowe zostały przeprowadzone w połowie lutego 2011 r. Natomiast dalszą część wykonano w terminie od początku do końca marca.

  1. Opis narzędzia badawczego

Arkusz ankiety został opracowany przez zespół psychologów i pedagogów pracujących w Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w Jarosławiu oraz Towarzystwie Przyjaciół Dzieci. Ankieta składa się z 12 pytań, w tym dwa dotyczyły danych ankietowanych /wiek i miejsce zamieszkania/. Pytania poprzedza krótka instrukcja dla uczniów. Pytania mieszczą się na dwóch stronach kartki A4.

  1. Opis grupy badanej

Ankiety skierowano do uczniów klas IV wszystkich szkół podstawowych na terenie powiatu jarosławskiego. W gminach wiejskich łącznie badaniami objęto 309 dziewcząt i 325 chłopców. Co razem stanowi 634 uczniów. Natomiast w gminach miejskich w losowo wybranej klasie z każdej szkoły /dotyczy miasta Jarosławia/ 78 dziewcząt i 84 chłopców, razem 142 uczniów. Ankiety wypełniło 796 uczniów.

  1. Przebieg badań ankietowych

Proces skonstruowania arkusza ankiety został zakończony badaniami przesiewowymi, które zostały przeprowadzone w Szkole Podstawowej Nr 11 z Oddziałami Integracyjnymi im. Adama Mickiewicza w Jarosławiu przez wolontariuszy Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. Po naniesionych poprawkach pracownicy Poradni Psychologiczno ? Pedagogicznej
w Jarosławiu przeprowadzili badania ankietowe we wszystkich gminach wiejskich na terenie naszego powiatu. W szkołach miejskich ankietę przeprowadzili wolontariusze Towarzystwa Przyjaciół Dzieci.

Instrukcję oraz notkę wprowadzającą na początek i koniec badań ankieterzy otrzymali na piśmie, tak aby zachować jednakowy przebieg badań ankietowych. W trakcie badań nie zanotowano żadnych zdarzeń, które mogłyby mieć wpływ na wyniki i ich analizę.

  1. Efekty pośrednie i bezpośrednie

Badania ankietowe i każdy ich etap mobilizował do refleksji nad zjawiskiem, a także uaktywniał myślenie w obszarze działań profilaktycznych i naprawczych. Zostali zaangażowani dorośli jako ankieterzy oraz uczniowie jako ankietowani. Ponadto przeprowadzenie ankiet w środowiskach szkolnych, jak wynika z niektórych relacji ankietujących, zaciekawiało dyrektorów i nauczycieli placówek. Inicjowane były rozmowy
i wymieniano poglądy. Być może zaowocuje to pewnymi działaniami wychowawczymi
i psychoedukacyjnymi. Nastąpiła także integracja różnych środowisk oraz wymiana doświadczeń z wielu perspektyw zawodowych. Efekty pośrednie są trudno mierzalne, jednak uaktywniony czynnik ludzki może mieć znaczący wpływ na zmianę.

Efekty bezpośrednie to przede wszystkim wyniki ankiet jako materiał istotny do oceny zjawiska i podjęcia stosownych, profesjonalnych oddziaływań. Wyniki badań są ważnym krokiem w pracy nad postawami chroniącymi dziecko, jego dziecięce potrzeby oraz rozwój.

Analiza i interpretacja wyników badań

Analiza pytań została dokonana w oparciu o założenia badawcze i postawione hipotezy. Dokonano pogrupowania pytań uzyskując w ten sposób informacje na temat przemocy słownej, fizycznej oraz przemocy w formie zaniedbania. Ostatnie dwa pytania dostarczają informacji na temat, gdzie dzieci szukają pomocy w sytuacji doświadczania przemocy i jaka jest ich wiedza na temat możliwych form pomocy.

  1. Charakterystyka badanej grupy

W badaniach wzięli udział uczniowie klas IV szkół podstawowych z powiatu jarosławskiego (szkoły na terenie miasta Jarosławia i gmin powiatu). Ogólna liczba badanych dzieci wynosiła 796, w tym 387 dziewcząt i 409 chłopców. Na terenach wiejskich objęto badaniami 309 dziewcząt i 325 chłopców, co stanowi 80% badanych. W szkołach miejskich zbadano 78 dziewcząt i 84 chłopców, które stanowią 20% populacji poddanej badanych.

Ze względu na dysproporcję między liczbą osób badanych na terenach wiejskich
i w mieście analiza wyników dotyczy całej badanej próby.

 

Wykres 1. Liczba osób badanych.

1

  1. Przemoc słowna

Jednym z aspektów przemocy określonym w badaniach, który starano się uchwycić
w ankiecie, była przemoc słowna. Informacje dotyczące tego problemu zebrano w pytaniach nr 3, 4, 5. Jednocześnie warto zauważyć, mimo iż dotyczą one różnych sposobów przemocy werbalnej można wskazać wzajemne powiązania pomiędzy każdym rodzajem przemocy słownej.

Wyniki udzielonych odpowiedzi na pytanie ?Czy kiedykolwiek zdarza się, że twoja mama lub tato (opiekun) krzyczy na ciebie?? pokazują, że jest to stosowana forma agresji słownej rodziców wobec dzieci. Odpowiedź ?nigdy? zaznaczyło 23% ankietowanych. Odpowiedzi ?rzadko? udzieliło 562 osoby (70%), natomiast ?często? krzyczy na dzieci 7% rodziców/opiekunów, co stanowi 53 osoby.

Wykres 3. Odpowiedzi badanych na temat stosowania krzyku przez rodziców.

2

Wyniki te wskazują, że ?krzyk? występuje u ? rodzin powiatu jarosławskiego z różną częstotliwością. Dokładne określenie nasilenia występowania tego zjawiska wymagałoby przeprowadzenia dalszych badań.

Na podstawie analizy pytania ?Czy kiedykolwiek zdarza się, że Twoja mama lub tato /opiekun/ wyzywa Cię, przeklina? wynika, że wobec 84% dzieci, tj. 661 osób nigdy nie była stosowania przemoc w formie słownej z użyciem ?wyzwisk i przekleństw?. Natomiast 2% badanych wskazuje, że rodzice często używają wobec nich tego typu formy przemocy słownej, natomiast 14% rodziców rzadko stosuje wyzwiska lub/i przekleństwa wobec dziecka. Wydaje się, że jest to znikomy odsetek rodziców. Uwzględniając wyniki wcześniejsze można przypuszczać, że ? rodziców krzycząc na dzieci nie obraża ich i nie stosuje wyzwisk.

Wykres 4. Odpowiedzi wszystkich ankietowanych dotyczące ?wyzywania lub/i przeklina?.

2a

Analizując dane ze względu na płeć badanych można stwierdzić, że zarówno wobec chłopców (8%), jak i dziewcząt (6%) rodzice sporadycznie używają przekleństw, co może świadczyć o stosowaniu podobnych metod wychowawczych wobec córek i synów.

 

Wykres 5. Odpowiedzi badanych z uwzględnieniem podziału na płeć.

3

Uczniowie klas IV udzielili odpowiedzi na pytanie ?Czy kiedykolwiek zdarza się, że Twoja mama lub tato /opiekun/ ma do ciebie stale pretensje? wskazując, że stałe pretensje pojawiają się ?rzadko? u 35% badanych, ?często? u 5%, co w sumie stanowi mniej niż połowę ankietowanych. Wskazuje to na występowanie tego zjawiska w rodzinach powiatu jarosławskiego. Nigdy tego typu reakcji przemocowych nie doświadcza 60% badanych dzieci (475 osób). Rozkład wyników pokazuje, że nie ma istotnej różnicy ze względu na płeć
i miejsce zamieszkania.

 

Wykres 6. Odpowiedzi ankietowanych uczniów.
4

Uzyskane wyniki są spójne z wynikami wcześniejszego pytania o inne formy agresji słownej. Można przypuszczać, że ?pretensje? wobec dziecka mogą współwystępować
z innymi formami stosowania przez rodziców ?łagodniejszej? w ich mniemaniu, dopuszczalnej przemocy słownej.

Porównując odpowiedzi na pytania dotyczące przemocy słownej można zauważyć pewną zmienność. Największa liczba ankietowanych wskazała na krzyk jako najczęściej występującą formę przemocy słownej, następnie ?pretensje? 40%. Najmniej ankietowanych (16%) mówi o stosowaniu przez ich rodziców przekleństw lub wyzwisk.

 

  1. Przemoc fizyczna

Kolejną diagnozowaną formą przemocy jest przemoc fizyczna. Informacje dotyczące tego zagadnienia ujęto w pytaniach nr 6, 7, 8. Rozdział ten zostanie poświęcony analizie zjawiska przemocy fizycznej na terenie powiatu jarosławskiego. Analizując odpowiedzi na pytanie: ?Czy kiedykolwiek zdarza się, że Twoja mama lub tato /opiekun/ daje Ci klapsy? można stwierdzić, że 62% badanych dzieci nie dostało nigdy klapsa od rodziców zastosowanego jako forma kary i środka wychowawczego. Z dalszej analizy wynika, że blisko 40 % ankietowanych dzieci doświadcza ze strony swoich rodziców przemocy
w postaci klapsa. Z czego 35% rzadko, a 3% często.

Wykres 7. Odpowiedzi ankietowanych uczniów dotyczące częstości stosowania ?klapsów?.

5

Na uwagę zasługuje fakt, że 3% dzieci w badanej grupie, co stanowi 24 osoby, wskazało odpowiedź ?często?.

Około 60% uczniów wskazuje na rodziców, jako osoby od których nie doświadcza przemocy. Procent ten wydaje się być dość znaczący, jednakże zasadne byłoby przeprowadzenie stosownych badań uzupełniających, które wskazałyby na ile dzieci
w odpowiedziach na tak delikatny temat były lojalne wobec rodziców.

Warta rozpatrzenia może być hipoteza mówiąca o tym, że rodzice nie stosując przemocy w formie klapsa używają jej w innej formie np. krzyku.

Nie ma istotnej różnicy w odpowiedziach chłopców i dziewczynek, co pokazuje wykres 8. Potwierdza to powszechnie przyjęty pogląd o stosowaniu klapsów jako jednej
z metod wychowawczych zarówno wobec córek i synów. Ważnym problemem, istotnym dla indywidualnego losu dzieci wydaje się być poziom dojrzałości rodziców do odpowiedzialnego spełniania się w rolach rodzicielskich.

 

Wykres 8. Odpowiedzi dziewcząt i chłopców na pytanie dotyczące klapsów.

dz

ch

Analiza pytania ?Czy kiedykolwiek zdarza się, że Twoja mama lub tato /opiekun/ sprawia Ci solidne lanie? wskazuje, że 521 badanych dzieci nigdy nie doświadczyło przemocy w formie ?solidnego lania?. Niepokojące są dane od 111 osób (14% ankietowanych), którzy doświadczyli ?solidnego lania?, a wśród nich 24 dzieci często doświadcza bicia.

Wykres 9. Odpowiedzi ankietowanych dzieci.

 wyk9

Ciekawie przedstawiają się wyniki respondentów w odniesieniu do płci, co przedstawiają poniższe wykresy:

Wykres 10. Odpowiedzi chłopców.

 wyk10

Wykres 11. Odpowiedzi dziewcząt.

wyk11

Chłopcy zdecydowanie częściej doświadczają tego typu kar cielesnych, z czego 16 chłopców przyznaje się do częstego stosowania wobec nich solidnego lania. Istotnie mniej odpowiedzi wskazujących na przemoc fizyczną udzieliły dziewczęta, było to 8% badanych dziewcząt, z czego tylko 4 uczennice wskazuje na częste doświadczanie ?solidnego lania?.

Analiza odpowiedzi ankietowanych na pytanie ?Czy kiedykolwiek zdarza się, że Twoja mama lub tato /opiekun/ szarpie, potrząsa Tobą, pociąga za ucho, włosy?? wskazuje, że większość badanych dzieci (88%) nigdy nie przeżyło tego typu przemocy fizycznej. Natomiast 12% ankietowanych dzieci odpowiedziało, że dorośli stosują wobec nich przemoc w formie ?szarpania, potrząsania?, z czego 2% badanych doświadcza jej często. Są to wyniki bardzo zbliżone do uzyskanych w pytaniu nr 7, które dotyczyło ?solidnego lania?.

 

Wykres 11. Odpowiedzi badanych uczniów.

 wyk11a

Zróżnicowanie wyników w odniesieniu do płci przedstawiają poniższe wykresy:

Wykres 12. Odpowiedzi dziewcząt.

 wyk12

Wykres 13. Odpowiedzi chłopców.

 wyk13

Chłopcy doświadczyli przemocy w formie szarpania, potrząsania w 15%, z czego 16 chłopców przyznaje się do częstego stosowania przez rodziców wobec nich tego typu przemocy. Odpowiedzi wskazujące na tego rodzaju agresję udzieliły również dziewczęta. 9% badanych dziewcząt rzadko było przez rodziców szarpane lub/i potrząsane, z czego 1% (co stanowi 4 uczennice) wskazuje na częste doświadczanie szarpania, potrząsania.

Porównując odpowiedzi chłopców i dziewcząt na wcześniejsze pytanie dotyczące ?solidnego lania? można przypuszczać, że te dzieci doświadczają również bicia, szarpania ze strony rodziców, co wydaje się być nieodłącznym elementem przemocy fizycznej. Potwierdzają to znacznie zbliżone do siebie wyniki badań uzyskane w obu pytaniach.

Analizując odpowiedzi uczniów dotyczące stosowania wobec nich różnych form przemocy fizycznej można zauważyć, że relatywnie częściej rodzice stosują ?klapsy? niż ?solidne lanie? czy szarpanie lub/i potrząsanie.

Interesujące może być również zbadanie zależności, czy rodzice nieużywający przemocy słownej nie podejmują się stosowania wobec dzieci przemocy fizycznej.

Wyniki badań wskazują pewną tendencję, że podobny procent (ok. 60%) dzieci nie doświadczyło zarówno przemocy fizycznej, jak i słownej. Można zatem wnioskować, że rodzice niebijący dzieci, również na nie krzyczą i na odwrót.

  1. Przemocw formie zaniedbania

Analizując zjawisko przemocy nie można zapomnieć występowaniu zjawiska, które dotyczy zaniedbywania podstawowych potrzeb życiowych dzieci przez rodziców.
W niniejszym opracowaniu aspekt ten ujmowały pytania nr 9 i 10. Przyjęty w badaniu problem zakładał stosowanie przemocy wobec dziecka poprzez zaniedbywanie jego podstawowych potrzeb.

Z analizy uzyskanych danych na pytanie ?Czy kiedykolwiek zdarza się, że Twoja mama lub tato /opiekun/ nie interesuje się Twoimi problemami? wynika, że rodzice 75% badanych dzieci interesują się ich problemami. Natomiast ? badanych dzieci wskazuje na brak zainteresowania ze strony rodziców lub opiekunów, w tym 81 uczniów (10%) podaje, że taka sytuacja zdarza się często.

Wykres 14. Odpowiedzi uczniów wskazujące na zaniedbanie.

 wyk14

Brak czasu ze strony rodziców, zaabsorbowanie pracą – karierą, eurosieroctwo, mała świadomość potrzeb psychicznych i emocjonalnych dzieci mogą wpływać niekorzystnie na postawy rodzicielskie.

Interesująco przedstawia się zróżnicowanie wyników w odniesieniu do płci, co przedstawiają poniższe wykresy:

 

Wykres 15. Odpowiedzi dziewcząt.

wyk15

Wykres 16. Odpowiedzi chłopców.

 wyk16

Wyniki uzyskane przez chłopców (30%) wskazują na częstszy brak zainteresowania ich problemami ze strony dorosłych niż u dziewcząt (21%). Można w tym upatrywać się uwarunkowań kulturowych.

 

Na podstawie analizy danych ankietowych pytania ?Czy kiedykolwiek zdarza się, że Twoja mama lub tato /opiekun/ nie daje Ci jedzenia? można stwierdzić, że dzieci mają zaspokajaną podstawową potrzebę fizyczną, jaką jest jedzenie. Wskazuje na to 93% odpowiedzi ogółu badanej populacji.

Wykres 17. Odpowiedzi uczniów dotyczące zapewnienia im jedzenia.

 wyk17

Nie ma istotnej różnicy pomiędzy wynikami uwzględniającymi płeć ankietowanych. Zarówno chłopcy (93%), jak i dziewczęta (92%) odpowiedzieli, że ich opiekunowie zapewniają im jedzenie. Przedstawiają to poniższe wykresy. Natomiast 2% odpowiedzi wskazujących na częste i 5% na rzadkie ?niezapewnianie jedzenia?.

Wykres 17. Odpowiedzi dziewcząt.

Wykres 18. Odpowiedzi chłopców.

 

Analiza problemu pokazuje, że niezapewnianie jedzenia nie jest formą przemocy stosowaną wobec dzieci. Przypuszcza się, że niezaspokajanie tej potrzeby może wynikać
z trudnej sytuacji bytowej rodzin, o czym świadczą liczne badania.1

  1. Źródła pomocy w sytuacji przemocy

Poza określeniem częstotliwości występowania zjawiska przemocy, celem badań było uzyskanie informacji od uczniów czy wiedzą do kogo można się zwrócić i komu mogą powiedzieć, że dzieje im się krzywda oraz gdzie mogą szukać i otrzymać pomoc.

Analiza uzyskanych wyników pokazuje, że 85% ankietowanych zwróciłaby się
w sytuacji doznania krzywdy do matek. Kolejno wymieniany jest ojciec, któremu powiedziałoby 64% dzieci i babcia 30%. Poniżej 30% dzieci wskazało na rodzeństwo
i nauczyciela.

Wykres 19. Odpowiedzi respondentów wskazujące osoby zapewniające im bezpieczeństwo.

Z udzielonych odpowiedzi wynika, że największym zaufaniem dzieci cieszą się osoby dorosłe z najbliższego otoczenia. Może to świadczyć o poczuciu bezpieczeństwa w rodzinie, autorytecie rodziców w procesie wychowawczym, bliskich i poprawnych relacjach w rodzinie, prawidłowej komunikacji i dobrych relacjach rodzinnych. Wskazuje to także na pozytywne kontakty emocjonalne z rodzicami i dziadkami oraz ich ważnej roli jako autorytetów i osób znaczących. ? badanych obdarzyłaby zaufaniem nauczycieli.

Analizując odpowiedzi uczniów mające na celu wskazać osoby, miejsca stwierdza się, że zdecydowana większość ankietowanych dziewcząt i chłopców (59%) wskazało na szkołę (u wychowawcy, dyrektora, pedagoga), jako środowisko gdzie może uzyskać pomoc, kiedy ktoś ich krzywdzi. Na drugim miejscu (40%) uczniowie wskazywali policję, na trzecim (23%) dalszą rodzinę i rówieśników (18%). Natomiast 5% udzielonych odpowiedzi brzmiało ?nigdzie?. Biorąc pod uwagę płeć ankietowanych nie dostrzega się znaczących różnic
w udzielanych odpowiedziach. Dostrzegalną różnicą jest to, że dziewczęta częściej szukałyby pomocy u dalszej rodziny, natomiast chłopcy u rówieśników.

  1. Wnioski końcowe

  1. Uzyskane od badanych informacje pozwalają sądzić, że w diagnozowanym środowisku występują formy przemocy stosowane przez rodziców wobec dzieci. Forma przemocy słownej traktowana jest przez rodziców jako nieuświadomione, ale skuteczne narzędzie wychowawcze. Stosowanie tej formy może świadczyć
    o tradycyjnym oraz kulturowo uwarunkowanym rozumieniu roli rodzica i procesu wychowania, jego mechanizmów i skuteczności oddziaływań. Na tej podstawie można także przypuszczać o występującym, niskim poziomie kompetencji wychowawczych
    i niskiej wiedzy na temat alternatywnych sposobów radzenia sobie z problemami wychowawczymi. Postrzeganie przez badanych ?krzyku? jako formy dyscyplinowania i mobilizowania do pożądanych zachowań wydaje się być powszechne.

Dlatego też na podstawie w/w analizy zasadnym jest podejmowanie w szerszym niż dotychczas zakresie, wśród rodziców takich form edukacji które skutkować będą wzrostem kompetencji społecznych i psychologicznych.

Takie formy pracy z rodzicami poradnia prowadzi od kilku lat. Formy te muszą stać się jednak bardziej dostępne, jak również do ich podjęcia rodzice powinni prezentować wyższy poziom motywacji.

  1. Na podstawie analizy zebranego materiału diagnostycznego potwierdza się teza
    o niekwestionowanej pozycji i autorytecie rodziny jako środowiska wychowawczego. Zaufanie do rodziców oraz bliskich to postawa, którą w sytuacji trudnej, zagrażającej prezentuje 85% badanych. To ważna informacja w okresie rosnącej dysfunkcjonalności rodziny. Warto pamiętać o tym i zadbać w procesie wychowania
    o dobrą, efektywną współpracę z tym najbliższym dziecku otoczeniem.

  2. Wynikiem zaskakującym okazał się wysoki poziom zaufania deklarowany do środowiska szkolnego. Badani środowisko szkolne (nauczyciela, dyrektora szkoły) uznali jako instytucję, w której można uzyskać pomoc w sytuacji doznawanej krzywdy. Tak wysoki wskaźnik powinien stać się przesłanką do podejmowania
    w szkołach w sposób profesjonalny i bardziej zintensyfikowany działań profilaktycznych i to już na I etapie edukacyjnym. Wydaje się, że kształtowanie umiejętności społecznych i psychologicznych niezbędnych do radzenia sobie
    w sytuacjach przemocowych są uzasadnione.

  3. Wyniki przeprowadzonych badań mimo że nie potwierdzają występowania drastycznych form przemocy w stosunku do badanych, to jednak nie mogą osłabiać naszej czujności i potrzeby monitorowania zdarzających się jednak przypadków. Są wystarczającym sygnałem do społecznej uważności i działań, które powinny podejmować instytucje samorządowe, rządowe i pozarządowe. Występowanie na terenie powiatu przypadków potwierdzających drastyczną przemoc wobec dzieci nie może zostać nie zauważona.

1 Informacja o niedożywieniu – Millward Brown dla Danone i Banków Żywności, kwiecień 2011r. http://podzielsieposilkiem.pl/user_files/Materialy2011/2011_Informacja_o_niedo%C5%BCywieniu_dzieci_w_Polsce.pdf